FIFO, LIFO, FEFO – jak dobrać system regałów magazynowych do poszczególnych wymogów obrotu zapasami?

Właściwy wybór metody obrotu zapasami w logistyce wpływa na zgodność z dokumentacją, wynik księgowy oraz na realną organizację przestrzeni. Z tego właśnie powodu znajomość takich koncepcji jak: FIFO, LIFO i FEFO jest niezwykle istotna dla każdego magazynu – od produkcji, przez centra dystrybucyjne, aż po e-commerce. 

W niniejszym artykule wyjaśniamy m.in., co to jest FIFO i LIFO oraz prezentujemy, zasady FIFO, LIFO i FEFO, ich zastosowanie w logistyce oraz wpływ na organizację przestrzeni magazynowej. Wskażemy również, które systemy regałowe najlepiej odpowiadają na wymagania poszczególnych metod rotacji.

FIFO – co to jest, jakie są zasady i dlaczego tak często stosuje się ją w logistyce?

FIFO, czyli „First In, First Out”, oznacza, że towar wchodzący jako pierwszy (First In), jako pierwszy również opuszcza magazyn (First Out). W praktyce zasada FIFO sprowadza się do tego, że starsza partia ma zawsze pierwszeństwo przed nowszą.

• Co oznacza FIFO w logistyce? Oznacza minimalizację ryzyka przeterminowania i optymalne utrzymanie rotacji. Jest gwarancją tego, że starsze towary nie zalegają w magazynie, co jest niezbędne szczególnie w branżach spożywczej, farmaceutycznej i elektronicznej.
• Kiedy stosujemy FIFO? Szczególnie wtedy, gdy asortyment ma określoną trwałość lub gdy najważniejsze jest zachowanie stałej kolejności produkcji.

• Jakie są przykłady metody FIFO? Ta metoda często obejmuje obszar produkcji, gdzie zachowanie kolejności wprowadzania partii decyduje o jakości finalnego wyrobu. Produkty spożywcze, kosmetyki, chemia, komponenty wrażliwe na starzenie, to typowe przykłady z zakresu FIFO, w których metoda ta pozwala ograniczyć straty. Magazyny wykorzystujące FIFO potrzebują odpowiednich rozwiązań, czyli regałów przepływowych, wózków rolkowych, a także przejrzystego oznakowania kanałów, aby kolejność była zachowana automatycznie bez ingerencji operatora.

Jak się oblicza metodę FIFO w kontekście zarządzania magazynem?

Jak wyliczyć FIFO? Metoda ta odnosi się do sposobu przypisywania kosztów: najstarszy zakup „schodzi” jako pierwszy. W praktyce magazynowej zasada ta działa bardzo podobnie, czyli najstarsza partia powinna być pobrana jako pierwsza, a nowsze dostawy muszą znaleźć się za nią. Obliczanie i weryfikacja metody FIFO w magazynie polega na kontroli zgodności rotacji, porównaniu dat przyjęcia na dokumentach WZ/PZ oraz kontroli numerów partii.

Duże znaczenie ma również to, by operator nie wybierał pierwszego dostępnego towaru, ale ten zgodny ze ścieżką FIFO. Dlatego właśnie regały przepływowe są w tym przypadku tak skuteczne, same „wymuszając” kolejność wyjścia oraz eliminując błędy ludzkie.

Realizacja FIFO wymaga także prawidłowego strefowania magazynu, odpowiednich korytarzy i miejsca na kompletację, aby uniknąć mieszania partii. W dużych centrach dystrybucyjnych wykorzystuje się nawet skanery z blokadą wydania nieprawidłowej partii, wzmacniając kontrolę FIFO na poziomie systemowym. W nowoczesnej logistyce weryfikacja FIFO odbywa się także poprzez systemy WMS, które automatycznie wskazują operatorowi najstarszą partię do pobrania.

Jakie regały do magazynu najlepiej wspierają system FIFO i jak wpływają one na rotację towaru?

Regały przepływowe są naturalnym rozwiązaniem dla FIFO, ponieważ same narzucają kierunek przepływu towaru: to, co wjeżdża jako pierwsze, dzięki grawitacji wysuwa się na front jako pierwsze. To sprawia, że metoda FIFO działa automatycznie i eliminuje błędy operatora.

Systemy przepływowe sprawdzają się doskonale w spożywce, farmacji, e-commerce, automotive i produkcji. Regały te pozwalają na obsługę wysokiej rotacji, zapewniają porządek i skracają czas pobrania. Istotne jest, aby magazyn miał dobrze zaprojektowane strefy przyjęć i wydań, ponieważ FIFO wymaga klarownego ruchu towaru.

OMV Polska pomaga dobrać regały tak, by dostosować siłę nachylenia torów rolkowych, szerokość kanałów oraz obciążenia do ciężaru palet, co wpływa zarówno na żywotność systemu, jak i na tempo rotacji.

LIFO – co to jest i jakie są zasady metody „Last In, First Out”?

• Co to jest metoda LIFO? Sprowadza się ona do jednej zasady: ostatnio przyjęty towar (Last In) wydaje się jako pierwszy (First Out). Oznacza to, że najnowsza dostawa opuszcza magazyn w pierwszej kolejności.
• Jakie są przykłady metody LIFO? Stosuje się ją tam, gdzie towar nie traci wartości z czasem lub gdy najważniejsza jest sprawność operacyjna, np. przy składowaniu materiałów budowlanych, elementów metalowych lub produktów o dużej rotacji, które wymagają szybkiego dostępu. 

• Czym różni się FIFO od LIFO? FIFO oznacza, że partia przyjęta najwcześniej jest wydawana jako pierwsza poprzez minimalizację ryzyka przeterminowania. LIFO natomiast to wydanie partii przyjętej najpóźniej, a zastosowanie tej metody w logistyce jest uzasadnione brakiem ryzyka starzenia się materiału lub chęcią maksymalnego skrócenia ścieżki pobrania towaru, ponieważ zarówno wejście, jak i wyjście odbywa się z tej samej strony regału. Z tego powodu magazyny korzystające z LIFO wybierają regały push-back lub drive-in. Podsumowując, FIFO wymusza wydanie najstarszej partii, LIFO za to najnowszej.

Gdzie stosuje się LIFO i jakie korzyści przynosi ta metoda w praktyce?

• Warto podkreślić, że metoda ta ma zastosowanie w magazynach z ograniczoną przestrzenią, gdzie najważniejsze jest maksymalne zagęszczenie towaru. W logistyce budowlanej czy technicznej, gdzie produkty nie mają dat ważności, wydawanie najnowszej partii jest logiczne i skraca czas kompletacji. 
• LIFO jest również wygodne w strefach, do których operator ma utrudniony dostęp i gdzie konieczne jest ograniczenie liczby manewrów wykonywanych przez wózek widłowy. Regały push-back lub systemy drive-in naturalnie wspierają tę metodę: najnowsza paleta wjeżdża jako ostatnia i wyjeżdża jako pierwsza.
• LIFO zmniejsza także dystans pokonywany przez operatorów, co jest istotne w magazynach o dużej rotacji. W praktyce LIFO może być wykorzystywane również doraźnie, np. w szczycie sezonu, kiedy premiowane jest szybkie wydanie dostaw najbliższych rampie załadunkowej.

Jak obliczyć metodą LIFO i kiedy stosować tę metodę zamiast FIFO?

Mimo że polska ustawa o rachunkowości nie zakazuje wprost stosowania metody LIFO w sprawozdawczości finansowej, jej wykorzystanie nie jest zalecane, ponieważ metoda ta nie jest akceptowana i nie pozostaje w zgodzie z MSSF, czyli Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej.

Z tego powodu LIFO funkcjonuje przede wszystkim jako podejście operacyjne, a nie sprawozdawcze — w praktyce oznacza to, że w metodzie księgowej LIFO, do wydania przypisuje się ostatnią cenę zakupu, a w magazynie jako pierwsze schodzą najnowsze palety. Takie rozwiązanie sprawdza się tam, gdzie rotacja towaru jest bardzo wysoka, a kolejność partii nie ma znaczenia dla jakości, zgodności lub przydatności produktu.

Co wybrać: FIFO czy LIFO? Najistotniejsze jest przyjrzenie się dokładnie tym dwóm metodom: FIFO i LIFO, ponieważ przedstawiają one różne podejścia do zarządzania zapasami. FIFO zapewnia staranną kontrolę czasową, natomiast LIFO wspiera wydajność i skraca ścieżkę pobrania. Dlatego w sytuacjach ograniczonej przestrzeni lub konieczności szybkiej obsługi dostaw FIFO i LIFO przyjmują różne role, czyli FIFO kontroluje jakość, a LIFO tempo operacji.

Jak dobrać regały push-back i drive-in do metody LIFO i jakie korzyści daje to w praktyce?

Regały push-back oraz drive-in to rozwiązania stworzone właśnie pod LIFO. W push-back ostatnia paleta wjeżdża na sam front kanału, a wcześniejsze odsuwają się w głąb, co pozwala automatycznie realizować zasadę LIFO. Natomiast system drive-in maksymalizuje kubaturę magazynu, eliminując korytarze międzyregałowe.

To wydajne rozwiązanie tam, gdzie ważne jest zagęszczenie przestrzeni, np. w logistyce budowlanej lub magazynach sezonowych. Wybór takich regałów wpływa na skrócenie czasu przejazdów i uproszczenie obsługi. Modele te mają jednak ograniczenia, ponieważ nie zapewniają kontroli dat i kolejności, dlatego OMV Polska analizuje specyfikę towarów, by uniknąć błędnego wdrożenia LIFO tam, gdzie chronologia jest ważna.

FEFO – czym jest ta metoda i dlaczego ma duże znaczenie w branży spożywczej i farmaceutycznej?

• Czym jest zasada FEFO? To “First Expired, First Out”, czyli towar o najkrótszym terminie ważności (First Expired) opuszcza magazyn jako pierwszy (First Out), niezależnie od kolejności dostaw. Poprzez tego rodzaju działanie, magazyn minimalizuje straty wynikające z przeterminowania i zapewnia pełną zgodność z normami jakości.
• Jakie są korzyści z metody FEFO? Korzyści FEFO to m.in. pełna rotacja, stała kontrola jakości, zmniejszenie konieczności utylizacji oraz łatwiejsza zgodność z audytami. W praktyce metoda ta wymaga odpowiednio dobranego systemu regałów oraz stałego monitorowania terminów w systemie WMS.
• FEFO nie może działać „na oko”, to proces, który musi wspierać technologia i odpowiedni układ magazynu. To metoda szczególnie ceniona w farmacji, spożywce, kosmetyce i chemii, gdzie ryzyko utraty właściwości produktu jest realne. 

Przeczytaj także: Jak zoptymalizować magazyn? Optymalizacja procesów magazynowych

FEFO a dobór systemów regałowych – które rozwiązania najlepiej wspierają kontrolę terminów?

Aby metoda FEFO działała zgodnie z założeniami, regały do magazynu powinny zapewniać wyraźne oznaczenia partii oraz łatwy dostęp do produktów z najkrótszym terminem ważności. Najlepiej sprawdzają się tu regały przepływowe, które podobnie jak w FIFO, zapewniają naturalny ruch towaru do przodu. 

FEFO wymaga jednak także pełnej widoczności partii, dlatego stosuje się dodatkowe systemy etykietowania, blokad lub alertów WMS. FEFO nie toleruje chaotycznego przechowywania, to metoda, w której najmniejsze pomyłki skutkują stratami finansowymi, dlatego struktura regałów musi wspierać segregację według terminów.

Zobacz również: Jak obliczyć wskaźnik rotacji zapasów w magazynie?

OMV Polska pomaga wdrożyć te zasady w realnej przestrzeni magazynowej, dobierając rozwiązania regałowe (przepływowe, push-back, drive-in) pod rzeczywiste modele zarządzania zapasami. Jeśli szukasz konkretnych odpowiedzi i chcesz usprawnić pracę swojej firmy, zapraszamy do kontaktu z naszymi ekspertami!