Metoda XYZ. Na czym polega klasyfikacja zapasów według stabilności popytu?

Metoda XYZ to narzędzie, które pozwala ocenić zapasy pod względem regularności i przewidywalności ich zużycia, dzięki czemu magazyn może działać stabilniej i efektywniej. Jednocześnie wskazuje ona, które towary zamawiane są w sposób powtarzalny, a które charakteryzują się dużą zmiennością popytu. 

W artykule w przystępny sposób tłumaczymy, na czym polega metoda XYZ, jakie są jej kategorie (X, Y, Z), jak ją wdrożyć oraz czym różni się od metody ABC. Przedstawiamy także wskazówki dotyczące tego, w jaki sposób odpowiednie regały i systemy magazynowe pomagają w organizacji zapasów zgodnie z tą klasyfikacją.

Na czym polega klasyfikacja XYZ i co oznaczają kategorie XYZ w praktyce magazynowej?

Czym jest XYZ w zarządzaniu zapasami? Klasyfikacja XYZ służy do analizy i grupowania asortymentu w magazynie lub sklepie pod kątem stabilności i przewidywalności zapotrzebowania na dany produkt. Głównym jej celem jest optymalne dopasowanie metod zarządzania zapasami (np. VMI, ABC) do charakteru popytu na dany towar.

Co oznaczają kategorie XYZ? Należy rozpocząć od rozróżnienia trzech poziomów zmienności popytu, czyli:

• grupa X – produkty charakteryzujące się bardzo stabilnym i stałym popytem, z niewielkimi wahaniami. Popyt na nie jest łatwy do prognozowania.
• grupa Y – produkty o umiarkowanej zmienności popytu, z wyraźnymi wahaniami (np. sezonowymi). Prognozowanie jest trudniejsze, ale możliwe w oparciu o trendy.
• grupa Z – produkty cechujące się popytem nieregularnym, sporadycznym lub bardzo niestabilnym. Popyt jest trudny lub niemożliwy do dokładnego prognozowania.

Wiele ważnych informacji możesz znaleźć również w artykule: Metoda ABC w logistyce – wszystko, co musisz wiedzieć

Metoda XYZ – krok po kroku i praktyczny przykład wdrożenia w magazynie

Zastosowanie analizy zaczyna się od zebrania danych o popycie z wybranego okresu. Następnie oblicza się współczynnik zmienności (czyli COV), który jest ilorazem odchylenia standardowego popytu i średniej wartości popytu. To właśnie ten współczynnik determinuje przynależność towaru do grupy X, Y lub Z, co pozwala zaplanować poziom zapasów i dobrać optymalną strategię zamówień.

Praktyczny przykład metody XYZ może wyglądać następująco: magazyn analizuje kilkaset indeksów towarowych i odkrywa, że część z nich należy do grupy stabilnej X, więc przechowuje się je bliżej stref kompletacji i stosuje stałe, automatyczne zamówienia (jak w VMI).

Towary z grupy Z (co oznacza dużą zmienność popytu) wymagają natomiast bardziej elastycznych dostaw, większego marginesu bezpieczeństwa lub są zamawiane doraźnie. W tym kontekście XYZ jako metoda pozwala skrócić czas kompletacji, zmniejszyć koszty magazynowania i zoptymalizować politykę zatowarowania dla każdej grupy produktowej.

Zobacz także: Jak zoptymalizować magazyn? Optymalizacja procesów magazynowych

Jaka jest różnica pomiędzy podejściem ABC i XYZ?

Warto podkreślić, że obie metody analizują inne właściwości zapasów. ABC koncentruje się na wartości produktów, a XYZ – na regularności popytu. 

Odpowiednie dopasowanie systemów składowania pozwala uporządkować zapasy zgodnie z analizą ABC i klasyfikacją XYZ: produkty z grupy X mogą trafiać na najbardziej dostępne miejsca, a te z grupy Z do stref elastycznych. Połączenie obu podejść daje pełny obraz zasobów, usprawnia planowanie i ułatwia ustalenie priorytetów. Dzięki temu można precyzyjnie określić, które towary są strategiczne, a które wymagają elastycznych dostaw.

W magazynach, gdzie procesy wspiera doradztwo i optymalizacja procesów logistycznych i magazynowych, klasyfikacja XYZ pozwala ograniczyć koszty nadmiernego stanu magazynowego i zmniejszyć ryzyko braków.

Jak odpowiednie regały i systemy magazynowe wspierają pracę z klasyfikacją XYZ?

Magazyn, który wdraża metodę XYZ, wymaga dopasowania infrastruktury do charakteru zapasów.

• Towary stabilne z grupy X powinny znajdować się w miejscach o najwyższej dostępności: na regałach rzędowych lub półkowych. 
• Produkty z grupy Y wymagają średniej elastyczności, dlatego sprawdzają się regały wjezdne lub systemy o zwiększonej pojemności. 
• Natomiast zapasy zmienne z kategorii Z najlepiej przechowywać w systemach dynamicznych, które umożliwiają szybkie zmiany konfiguracji. 

Odpowiednie systemy regałowe pozwalają w pełni wykorzystać wyniki klasyfikacji, a metoda XYZ w logistyce staje się praktycznym narzędziem, porządkującym zapasy, skracającym czas kompletacji i zwiększającym efektywność pracy magazynu. Dodatkowo właściwie dobrane regały umożliwiają szybsze reagowanie na zmiany popytu, co jest szczególnie ważne przy produktach z kategorii Z.

Regały o wysokiej nośności pozwalają na odpowiednie wykorzystanie kubatury magazynu, co ogranicza konieczność nadmiernego rozszerzania powierzchni składowej. Klasyfikacja XYZ przekłada się wtedy na lepsze planowanie zapasów oraz na realne usprawnienia infrastrukturalne, które zwiększają wydajność całego łańcucha logistycznego.

OMV Polska wspiera we wdrożeniu metody XYZ, co sprawia, że wyniki profesjonalnej analizy są natychmiast przekładane na fizyczną organizację magazynu. Skontaktuj się z ekspertami OMV Polska już dziś i zaplanuj optymalną przestrzeń składowania dostosowaną do dynamiki Twoich zapasów!